شوق

درس اوّل:

پرسش های متن:

1) زبان و گفتار چه تفاوتی با هم دارند؟ زبان یکی از توانایی های ذهن انسان. حال آن که گفتار فقط نمود آوایی این توانایی است.

2) منظور از نمود آوایی چیست؟ گفتار

3) خطا ها و اشتبا هاتی که در گفتار پدید می آید ناشی از چه عواملی است؟ ناشی از عواملی نظیر خستگی، بی حوصلگی، حواص پرتی واضطراب یا دیگر عوامل محیط است.

4) چرا گوناگونی های سبکی و لهجه ای به یگانگی زبان آسیب نمی رساند؟ علّت این امر آن است که گوناگونی های یاد شده عمدتاً به گفتار مربوط می شود نه به زبان.

5) چرا دامنه ی تفاوت های گویشی از گفتار فراتر می رود و به زبان می رسد؟ چرا که گویش ها از نظرقواعد دستوری  و نوع کلمات نیز با هم فرق دارند. به همین دلیل، ممکن است سخن گویان گویش های مختلف  در فهم سخنان  یکدیگر با اشکال روبرو شوند؛ مثلاً، سخن گویان گویش قمی  تمامی سخنانی را که به گویش گیلکی گفته می شود، درک نکنند.

بیاموزیم:

1) کدام یک از جمله های زیر صحیح است؟ چرا؟  ب – زیرا کلمه ی دو فارسی است و نباید از آن «دوییّت» ساخت. صحیح نیست که «یّت» مصدرساز عربی را با کلمات فارسی همراه کنیم و مصدر بسازیم.

الف) دامن زدن به دوییّت ها موجب شکست می شود.

ب) دامن زدن به دوگانگی ها موجب شکست می شود.*

2) آیا کلمات عربی رایج در فارسی را می توان با «یّت» مصدار ساز عربی به مصدر تبدیل کرد؟ مثال بزنید. در زبان فارسی کلماتی مانند: «بشریّت» ، «انسانیّت» و «مدیریّت» به کار می روند؛ زیرا «بشر» ، «انسان» و «مدیر» کلماتی عربی هستند و این قبیل کلمات می توانند با نشانه ی « یّت» مصدر ساز عربی همراه شوند.

پرسش های خودآزمایی:

1) تمایز زبان و گفتار را با قواعد شطرنج مقایسه کنید. توانایی زبان ثابت و غیر قابل تغییر است و هیچ گونه خطا و اشتباه در آن اتفّاق نمی افتد بلکه خطا و اشتباه در گفتار رخ می دهد. قواعد شطرنج نیز مثل توانایی زبانی ثابت و غیر قابل است امّا خود بازی شطرنج مانند گفتار که امکان خطا و اشتباه در آن بسیار است.

2) چگونه می توانیم ثابت کنیم که کرولال ها از توانش زبانی برخوردارند؟ کر و لال ها مسلماً از توانایی ذهنی به اندازه ی افراد برخوردارند؛ جز این که به هنگام استفاده از آن به جای نمود آوایی یا گفتار از نمود حرکتی (حرکت دست ها و لب ها) کمک می گیرند.

3) فواید تمایز میان زبان و گفتار را در یک بند بنویسید. اشتباه و خطا در گفتار رخ می دهد و رفع و اصلاح آن به وسیله ی زبان صورت می گیرد. کسانی که به طور مادر زاد یا به سبب تصادف از قدرت گفتار بی یهره اند، به هیچ وجه از نعمت زبان محروم نیستند؛ بر اساس آن نشان می دهیم که چرا گوناگونی های سبکی و لهجه ای و حتی گویشی به یگانگی زبان آسیب نمی سارنند.

4) چرا به کار بردن کلماتی چون « آشناییّت » ، « خوبیّت » ، « ایرانیّت» درست نیست؟ شکل درست این کلمات رابنویسید. چون این کلمات فارسی هستند و صحیح نیست که «یّت» مصدر ساز عربی را با کلمات فارسی همراه کنیم و مصدر بسازیم. آشنایی- خوبی- ایرانی بودن

درس دوم: جمله

پرسش های متن:

1) جمله را تعریف کنید. جمله سخنی است که از نهاد و گزاره تشکیل شده است.

2) نهاد چند گونه است؟ نام ببرید. نهاد دو گونه است: نهاد جدا و نهاد پیوسته

3) نهاد جدا را تعریف کنید. نهاد جدا گروه اسمی است که معمولاً در ابتدای جمله می آید و اغلب می توان آن را حذف کرد.

4) نهاد پیوسته را تعریف کنید. نهاد پیوسته همان شناسه است که شخص و شمار فعل را تعیین می کند و قابل حذف نیست.

5) در چه مواردی نهاد جدا با شناسه(نهاد پیوسته) مطابقت نمی کند؟ مثال بزنید. 1- برای احترام؛ مانند: حضرت پیامبر(ص) پس از فتح مکّه دشمنان شکست خورده را بخشیدند. ( نهادمفرد« حضرت پیامبر(ص) »        شناسه ی جمع« ند» ) 2- برای نهاد جمع غیر جاندار؛ مانند: همین نهال های کوچک روزی میوه خواهد داد. ( نهاد جمع « همین نهال های کوچک »       شناسه مفرد « ــَ د » ) 3- برای برخی اسم های مبهم مثل: هیچ یک، هیچ کدام، هریک؛ مانند: هر یک از شاعران نامدار ایران مثل ستاره ای در آسمان ادب فارسی می درخشد.(می توان شناسه ی جمع یا مفرد آورد.)

بیاموزیم:

1) از جمله های زیر کدام جمله را ترجیح می دهید؟ چرا؟ زیر در صفت هایی که مختوم به«ای» هستند بهتر است «ی» به موصوف افزوده شود.

الف) ابو علی سینا حکیمی نامی بود.*

ب) ابو علی سینا حکیم نامی ای بود.

2) از جمله های زیر کدام جمله را ترجیح می دهید؟ چرا؟ زیر در صفت هایی که مختوم به«ای» هستند بهتر است «ی» به موصوف افزوده شود.    

الف) من از دوستی صمیمی برای مشورت کمک گرفتم.*

 ب) من از دوست صمیمی ای برای مشورت کمک گرفتم.

) از جمله های زیر کدام جمله را ترجیح می دهید؟ چرا؟ زیر در صفت هایی که مختوم به«ای» هستند بهتر است «ی» به موصوف افزوده شود.    

الف) من از دوستی صمیمی برای مشورت کمک گرفتم.*

 ب) من از دوست صمیمی ای برای مشورت کمک گرفتم.

3) از جمله های زیر کدام جمله را ترجیح می دهید؟ چرا؟ زیر در صفت هایی که مختوم به«ای» هستند بهتر است «ی» به موصوف افزوده شود.   

الف) من از دوستی صمیمی برای مشورت کمک گرفتم.*

ب) من از دوست صمیمی ای برای مشورت کمک گرفتم.

4) از جمله های زیر کدام جمله را ترجیح می دهید؟ چرا؟ زیر در صفت هایی که مختوم به«ای» هستند بهتر است «ی» به موصوف افزوده شود.

الف) شما در این صفحه ی کتاب، عکسی رنگی نمی بینید.*

ب) شما در این صفحه ی کتاب، عکس رنگی ای نمی بینید.