شوق

درس دوم:

1) هر جمله از چند قسمت تشکیل می شود؟ نام ببرید. هر جمله دو قسمت دارد: نهاد، گزاره.

2) نهاد را تعریف کنید. مثال بزنید. نهاد کلمه یا گروهی از کلمات است که درباره ی آن خبری می دهیم: یعنی صاحب خبر است. مثلاً در جمله ی« زنبور عسل شیره ی بهترین گل ها را می مکد.» درباره ی زنبور عسل خبر داده ایم پس زنبور عسل صاحب خبر(نهاد) است.

3) گزاره چیست؟ مثال بزنید. گزاره خبری است که درباره ی نهاد داده می شود. مثلاً در جمله ی : زنبور عسل شیره ی بهترین گل ها را می مکد. « شیره ی بهترین گل ها را می مکد.» خبری است که درباره ی زنبور عسل بیان کرده ایم.

4) هسته ی گزاره چیست؟ مثال بزنید. هر گزاره یک فعل دارد که هسته ی آن است؛ مانند «می مکد» در این جمله: زنبور عسل شیره ی بهترین گل ها را می مکد.

5) چرا شناسه نهاد پیوسته است؟ مثال بزنید. هر فعل دارای یک شناسه است: شناسه نشانه ی فعل است و همانند نهاد شخص فعل را معیّن می کند،  مثل« -َ د » در می مکد.  به همین دلیل شناسه را نهاد پیوسته می نامیم.

6) شناسه ی فعل معمولاً از چه نظر با نهاد مطابقت دارد؟ شناسه ی فعل معمولاً در شمار(= مفرد و جمع) با نهاد مطابقت دارد.

بیاموزیم:

1) کدام یک از جمله های زیر بهتر است؟ چرا؟جمله ی الف بهتر است؛ زیرا در زبان فارسی برخلاف زبان عربی به کسی که شعر بگوید ـ چه زن باشد چه مرد ـ «شاعر» گفته می شود.  

الف) پروین اعتصامی شاعر متعهّد و برجسته ی ایران است. *

ب) پروین اعتصامی شاعره ی متعهّد و برجسته ی ایران است.

خودآزمایی:

1) در نوشته ی زیر، جمله ها را مشخص کنید و نهاد و گزاره ی هر جمله را تعیین نمایید.

علمای بزرگ دایم در لشکرگاه رفت و آمد داشتند.                   غزّالی از برخورد با آن ها بهره ها می یافت.

        نهاد                                        گزاره                                                        نهاد                           جمله

(نهاد محذوف)ــ با بعضی از آن ها مناظره می نمود.       (نهاد محذوف)ــ شاید از بسیاری از آن ها استفاده می کرد.  

                       گزاره                                                                             گزاره   

این آشنایی با علمای مختلف، نام و آوازه ی او را بلند می کرد.

             نهاد                                         گزاره

خواجه نظام الملک وی را هر روز بیشتر درخور احترام و نواخت می یافت. 

           نهاد                                                            گزاره

توجه: نهاد معمولاً پیش از گزاره می آید و اگر محذوف باشد آن را با « ـــ » نشان می دهیم.

2) برای هر یک از گزاره های زیر نهاد بیاورید.

   ...سعدی... و...حافظ... از شاعران بزرگ ایران هستند.

   ...شاهنامه...اثر جاودانه ی حکیم ابوالقاسم فردوسی است.

   ...کاوه... بر ضدّ ضحّاک ستمگر قیام کرد.

   ...شناسه...نهاد اجباری جمله است.  

   ...نهاد... معمولاً در شمار با شناسه مطابقت دارد.

3) برای این نهادها، گزاره ی مناسب بیاورید:

   گلستان سعدی یکی از آثار بزرگ زبان فارسی است.

   برادر بزرگم، فریدون،به مسافرت رفت.  

   مولانا جلال الدّین اثر ارزشمند مثنوی را خلق کرد.

   دانشگاه محلّ تعلیم و تربیت است.

   نهاد یکی از دو بخش اصلی جمله است.

   پسر عموی حسن هر روز به کتابخانه می رود.